حرفهایی شاید نه چندان دلنشین...

اربابِ بی‌مُروتِ دنیا...

ناصر زراعتی

بیژن پاکزاد هم درگذشت؛ طراحِ مشهور و موفقِ ایرانی که از ثروتمندانِ آمریکا بود و با مشاهیر و بزرگانِ آن سرزمین و دیگر سرزمین‌هایِ جهان حَشر و نَشر و دوستی داشت و برایشان البسۀ شیک و پیک و بسیار گران‌بها طراحی و مهیّا می‌کرد، از جمله «بوش»هایِ پدر و پسر... هنگامِ مرگِ ناگهانی (علّت را سکتۀ مغزی اعلام کرده‌اند)، شصت و هفت ساله بوده گویا که چندان سنّی نیست. بارِ دیگر ثابت شد که اگرچه به‌یاری پول و ثروت، می‌توان از بهترین امکاناتِ درمانی و خدماتِ بهداشتی و تندرستی بهره‌مند شد و موی سر کاشت و چین و چروک‌هایی را که گذرِ عُمر بر چهره می‌نشاند به دستِ ماهرِ جراحانِ پلاستیک سپُرد که صاف و صوفش کنند و جوانی را گیرم (به‌ظاهر) برای صاحبِ ثروت به ارمغان آرَند، اما از مرگ گُزیر و گُریزی نیست. این حقیقت را بیش از هزار سال پیش، شاعرِ بزرگمان رودکی در قالبِ شعری ساده و روان ولی زیبا، چه شیوا بیان کرده است:

«زندگانی چه کوته و چه دراز/ نه به آخر بمُرد باید باز؟/ هم به چَنبَر گذار خواهد بود/ این رَسَن را اگرچه هست دراز/ خواهی اَندر عِنا و شدّت زی/ خواهی از ری بگیر تا به طراز/ این‌همه باد و بودِ تو خواب است/ خواب را حُکم نی، مگر به مَجاز/ این‌همه روزِ مرگ یکسان‌اند/ نشناسی ز یکدگرشان باز.»

باری، همه می‌دانند که در این دنیایِ دون، «هر کسی چند روزه نوبتِ اوست...»، و مرگ نیز از آن چیزهاست که دیر و زود دارد، اما سوخت و سوز ندارد و از قدیم، بیهوده نگفته‌اند که این شتری‌ست که عاقبت، درِ هر خانه‌ای خواهد خوابید.

معمولاً برای درگذشتگان، هر کس بنابه باورِ خویش، چیزی می‌گوید: آن که به خدا و آخرت مؤمن و معتقد است، می‌گوید: «خدایش بیامُرزاد و روحش قرین رحمت حق باد و جایش در بهشتِ عنبرسرشت!»، آن که ایمانِ درستی ندارد، اما غیر از این جسمِ فانی، به وجودِ «روان»ی باقی نیز باور دارد، می‌گوید: «روانش شاد باد!» و سرانجام، آنان که از سعادتِ داشتنِ هرگونه «ایمان»ی ـ خوشبختانه یا بدبختانه؟ ـ برخوردار نیستند، در این هنگام‌ها، می‌گویند: «یادش گرامی باد!»

«درگذشته» که درگذشته است و دستش از دنیا کوتاه گشته، اما بازماندگان، بی‌تردید، اندوهگین‌اند و سوگوار و باید که ایشان را سرسلامتی و تسلیت گفت و برای‌شان، تندرستی و بقا و عُمرِ دراز آرزو کرد.

و این داغِ از دست دادنِ عزیز تا مدتی تازه است. گویا به‌همین دلیل است که مراسمِ سوم (ختم) و شبِ هفت و چهلم و (برخی نیز) سالگرد برگزار می‌کنند و سرِ خاکِ درگذشته می‌روند (اگر البته معمولاً بنابه وصیتِ متوفا، جسد سوزانده نشده باشد که خاکسترش را بر باد دهند بر سبزه‌زاری، یا بر فرازِ رودی خروشان، یا دریایی بی‌کران، یا در گلدانی نشانده بر طاقچه یا پنهان‌کرده در پَستو) تا زمان بگذرد و داغ سرد شود و نه این‌که یادِ آن عزیزِ ازدست‌رفته فراموش شود، بل از شدّت و حدّتش کاسته شود و کمرنگ گردد که چرخِ زندگی بچرخد تا مرگی دیگر، نادانسته و غیرِمنتظره، فرارسد و باز، روز از نو، روزی از نو...

و باز گفته‌اند که: خوشا آنان که چون از دنیا می‌روند، بازماندگان از ایشان به نیکی یاد کنند و سعدی، این شاعرِ پُرتجربه و خوش‌ذوق و خوش‌سخن چه درست فرموده است:

«نامِ نیکو گر بمانَد ز آدمی/ بِه کزو مانَد سرایِ زرنگار.»

گاهی البته ـ همچون نمونۀ این تازه‌درگذشته ـ هم سرا (یا سراهایِ زرنگار) می‌مانَد و هم نامِ (به‌هرحال) نیکو. به‌ویژه این که ما ایرانی‌جماعتِ (به‌خصوص از نوعِ پرتاب‌شده به خارجه) بنابه دلایلی بسیار روشن، پیوسته دنبالِ بهانه می‌گردیم که یکی از معدود هم‌میهنانِ موفق در جهان را بیابیم تا عِرقِ ملّی‌مان به جوش آید و بابتِ همولایتی بودن با نامبُرده، احساسِ «افتخار» به‌مان دست بدهد؛ شاید کمی از بارِ حقارت‌هایِ تاریخی‌مان کاسته گردد. دیده‌ام و شما نیز حتماً نمونه‌هایِ پُرشُمارِ این‌گونه «افتخارکردن»ها را مشاهده کرده‌اید و درموردِ این طراحِ نامدارِ موفق نیز، چه آن هنگام که به‌اصطلاح در قیدِ حیات بود و چه پس از رهایی از این قید، انواع و اقسام تعریف و تمجیدها و تفاخرها را دیده و شنیده‌اید. و این‌ها که گفته شد، روشن است که هیچ ایرادی ندارد و اصلاً هم مُهم نیست که فی‌المثل آن خدابیامُرز هوادار و دوست و دوستدارِ موجوداتی بوده است چون همین «بوش»های محترم و همنشین و مصاحبِ سرمایه‌داران و «پولدارمند»ان [این واژه من‌درآوردی را که ترکیبی‌ست از «پولدار» و «ثروتمند» به‌معنایِ آدمِ خیلی پولدار، یا به‌تعبیرِ عوام‌الناس «خرپول» بگیرید] جهان بوده و بهترین و محترم‌ترین مُشتریانش که تصاویرشان زینت‌بخش دیوارهایِ منزل و فروشگاه(های) مُجللِ ایشان بوده و حتماً هنوز هم هست، مقاماتِ بلندپایۀ کشورهایِ دور و نزدیک بوده‌اند که به‌یاریِ چرخِ گردون و به‌حولِ قوۀ الهی، بر تخت‌هایِ پادشاهی و اریکه‌های بیش‌تر مادام‌العُمری ریاست‌جمهوری‌های اَلَکی تکیه می‌زدند و می‌زنند. هرکس خود مسؤلِ رفتار و کردارِ خویشتنِ خویش است و این‌گونه دخالت‌ها (یا اگر بخواهم درست‌تر بگویم «فضولی»ها) به ما نیامده است!

اما غرض از این یادداشتِ کوتاه، غیر از «خدابیامُرزی»گفتن و طلبِ عفو و مغفرت کردن برای تازه‌درگذشته (که گفته‌اند کاری‌ست صواب و بسیار هم ثواب دارد)، ذکر یکی دو نکته بود که پس از شنیدنِ خبرِ مرگِ بیژن پاکزاد، از خاطرم گذشت:

یکی این که چرا و چگونه است که ما ـ حالا فرقی نمی‌کند چه‌کسی و در چه مقامی و کجا بوده باشیم ـ «مرگ» را فراموش می‌کنیم و تا زنده‌ایم، تصورمان این است که این فقره فقط شاملِ حالِ دیگران می‌شود و حضرتِ عزرائیل، این فرشتۀ مُقرب درگاهِ احدّیت، گویا کاری به کارِ ما ندارد و نخواهد داشت و فقط وظیفه‌اش این است که برود سراغِ غیر از ما؟ و با این‌که بزرگان ادب و فرهنگِ ما، در طولِ سده‌ها، هزاران برگ سیاه کرده‌اند و حتی در متونِ مقدسمان هم آمده که مرگ را از رگِ گردنِ نیز به آدمی نزدیک‌تر باید دانست و پیشوایانِ معصوم واجب‌الاطاعه گزین‌گویی‌های بسیار دارند که مفهموم‌شان این‌گونه خلاصه می‌شود که: ای خلق‌اللهً! حواس‌تان باشد که هر آن ممکن است این فرشته سربرسد و ناچار شوید جان را بدهید و قبضِ مربوطه را بگیرید و (بازهم به‌قولِ عوام‌الناس:) ریغِ رحمت را درجا سربکشید! اما درسِ عبرت نمی‌گیریم و به خود نمی‌آییم و تا آخرین لحظه، بازهم همان کارهایی را می‌کنیم که بهتر است نکنیم یا اصلاً نباید بکنیم!

اطمینان دارم مرحومِ مغفور بیژن پاکزاد از خیالش نیز نمی‌گذشته که این‌همه زود دارِ دنیا را وداع گوید و این‌گونه ناگهانی از جهان رختِ سفر به آخرت بربندد. (البته بازهم جایِ شُکرش باقی‌ست و بسیار سعادتمند بوده که سعادتِ مرگی چنین ناگهانی و آسوده نصیبش شده است؛ وگرنه تصورِ زندگی پس از سکتۀ مغزی و فلج شدن و قادر به تکلم نبودن و نیازمندِ این و آن شدن تا دستی به آب برساند آدمی، واقعاً هراسناک است!) شاید اگر چنین تصوری می‌کرد یا به‌فرض، پیش‌گویی مرگِ زودهنگامش را پیش‌بینی کرده بود، کمی به خود می‌آمد و شاید همین کار یا شبیهِ این را که می‌خواهم بگویم، پیش از رفتن، انجام می‌داد.

در آمریکا، این رسم و سنّت هست که «پولدارمند»ها (که می‌دانید در آن سرزمینِ بزرگ و ثروتمند، تعدادشان هم چندان اندک نیست) وصیّت می‌کنند که پس از مرگ (یا گاهی در همان هنگامِ حیات)، بُنیادی فرهنگی یا علمی و پژوهشی به نام‌شان ایجاد شود، یا مبلغی را به دانشگاهی اختصاص می‌دهند برای مثلاً برپایی کُرسیِ فلان‌چیزشناسی، یا برای یاری به کشفِ داروی بیماری‌هایِ علاج‌ناپذیر، یا ایجادِ جایزه‌هایِ گوناگون در رشته‌های علمی و ادبی و فرهنگی و هنری مختلف، یا کمک به دانشجویانِ بااستعدادِ کم‌بضاعت یا نادار تا بتوانند به تحصیلات‌شان ادامه بدهند و مانندِ این‌ها... (شاید لازم به ذکر نباشد که در گذشته، در ایران، رسمِ «وقف کردن» بوده است که آن‌هم بیش‌تر می‌رفته زیرِ چنگالِ آقایانِ مُلایان و سازمان مشهورِ «اوقاف» چه در دورانِ پیش از انقلاب و چه پس از آن، از تشکیلاتِ عریض و طویلِ اداری مملکت بوده و هست.)

تا جایی که من آگاهی دارم، متأسفانه آن مرحوم چنین کارهایی را نکرد. کاش اشتباه کنم و بشنوم که بگویند بیژن پاکزاد بخشی از دارایی‌اش را وَقفِ امری فرهنگی یا علمی کرده بوده است. تنها موردی را که می‌دانیم همان یک فقره «صِله دادن» [تعبیر از خودِ هادی خرسندی است] یک دست کُتِ زردرنگ و شلوار و کُلاهی شیک (حتماً با پیراهن؟) به شاعرِ طنزپردازِ معاصر هادی خُرسندی بوده که آن‌هم نشان‌دهندۀ هوشیاری کاسبکارانۀ این کاسبکارِ مشهور و موفقِ هموطن بوده است. [لطفاً خوانندۀ عزیز از واژه‌هایِ «کاسب» و «کاسبکارانه» مفهومِ منفیِ برداشت نکند. منظورم معادلی‌ست فارسی برای اصطلاحاتِ فرنگی: بیزینس و بیزینس‌مَن.] وی با اهدایِ یک دست کُت و شلوار و یک کُلاه گیرم نه چندان ناقابل به شاعرِ طنزپرداز و [در سال‌های اخیر] شومَنِ نامدارِ ایرانی، چنان استفادۀ تبلیغاتی‌ای کرد که صدها برابرِ ارزشِ مادیِ آن را هم اگر به مؤسسه‌ای تبلیغاتی می‌پرداخت، نمی‌توانست به چنین نتایجِ درخشانی برسد. آخرین نمونه‌اش همین یادداشتِ مُصورِ تازۀ هادی خرسندی است در «اصغرآقا»یش به یاد و در رثایِ بیژن پاکزاد!

آخرین حرف این‌که از آن مرحوم انتظار نمی‌رفت کاری کند مثلاً در جهتِ حمایت از مبارزاتِ آزادیخواهانۀ مردمِ ایران یا به تشکیلاتی یاری برساند برایِ حمایت از این‌همه جوانِ که جان‌شان را برداشته‌اند و دررفته‌اند، اما دستِ‌کم می‌شد انتظار داشت که بخشی اندک از آن ثروتِ کلان را (برایِ نمونه وجهی مُعادلِ قیمتِ همان یک دستگاهِ اتومبیلِ زردرنگِ گران‌بها که فرزندِ برومند با آن به مدرسه می‌رود و در یکی از آن فیلم‌هایِ تبلیغاتی، حتا صدایِ پدر هم به اعتراضی البته مهربانانه درمی‌آید که : «اوه، مای گاد!») وقفِ فراهم آوردنِ امکانِ ادامۀ انتشارِ دائره‌المعارفِ «ایرانیکا» می‌کرد که یک بار هم [چنان‌که هادی خرسندی اشاره کرده] به مراسمِ بزرگداشتِ آن گویا یاری رسانده بوده است، تا این پیرمردِ ادیبِ زحمتکش، دکتر احسان یارشاطر، در این سالخوردگی بالایِ نود سالگی، این‌همه نگران نباشد و به‌جایِ پرداختن به کارِ اصلی‌اش که همانا تصحیحِ و تنظیمِ مقالاتِ آن مجموعۀ باارزش است، ناچار نشود دستِ کمک‌خواهی پیشِ هر کس و ناکسی که اکثراً نیز از همان دارودستۀ «اربابِ بی‌مُروتِ [این] دنیا» هستند، دراز کند.

بیستمِ آوریلِ 2011

گوتنبرگِ سوئد

          

  

/ 11 نظر / 53 بازدید
نمایش نظرات قبلی

من مطلع هستم که بعد از انتخابات آقای پاکزاد برای تظاهرات جلوی سازمان ملل و علیه احمدی نژاد یک عده از دانشجوهای آریزونا رو مجانی فرستاد نیویورک. برای هر کس که متقاضی بود ولی امکان دادن هزینه رو نداشت بلیط هواپیما و هتل گرفت. من دانشجوهای آریزونا رو می دونم چون دوستام هستند. اگر برای آریزونا کرده اند به احتمال زیاد برای کالیفرنیا هم کرده اند و چه بسا برای جاهای دیگه. این یک نمونه از کمکهاشون بود که من خبردارم. بی صدا و آرام. نمی دانم از کجا انقدر مطمینید که ایشان کار خیری نکرده اند؟ به نظرم بعضی ها بد نیست یک کم از صندلی دانای کل بودن بیان پایین. انقدر هم برای بقیه تعیین تکلیف نکنیم که چجور باید زندگی کنند. همه ما این پند و اندرزهای قدما رو شنیدیم. باور کنید قضاوت کردن آدمها بدون هیچ اطلاعی کار بسیار غیر اخلاقی هست. غیر اخلافی تر از کار خیر نکردن! این مصداق کامل شر رساندن هست.

اشكان

سلام . به آمار مهاجران يه نگاه بنداز دست بر قضا اكثرآدماي موفق دارن مهاجرت ميكنن . اگه اين نبود كه مشكلي به نام فرار مغزها هم نبود.كشور هاي خارجي اقامت به آدمايي ميدن كه به درد بخور باشن . نكته ديگه اينكه واقعا هم بايد افتخار كرد كه با بيژن هموطن بوديم اگه شما برات فرقي نداره مشكل از خودته .تاريخ ايران حقارتي توش نيس ، مشكل دولتمرداي خارجي هم اينه كه نميتونن تو تاريخ ايران ضعفي پيدا كنن .از كجا مطمئني كه آقاي پاكزاد به فكر مرگ نبوده؟ شايد هم نبوده شايد هم بوده .شما از فرشتگان خدا هستي ؟ مطمئنا بيژن سعادت داشته كه راحت بميره . مطمئني ما خودمون اين سعادت رو داريم؟ مغالطه كردن كار شماست نه بيژن .درست وغلط زندگي بيژن پاكزاد رو پيچوندي بهم كه مثلا چي؟ معلومه كه حرفاي نه چندان دلنشيني بود چرا كه حرفي كه از دل برآيد لاجرم بر دل نشيند ، ولي حرفايي كه از چشم حسود برآيد لاجرم بر باد است .خدا شفات بده . يه نون بخور يه نون هم خير كن ، كه با اين تفكراتت همين جايي هم كه هستي زيادته. خدا زيباست و بيژن رو آفريد تا به مردم دنيا ياد بده چگونه زيبا ببينند ، ولي خيلي ها دوست دارن زشتي ها رو ببينند.

بهار

سلام!من یکی از اهالی شهر جوشقان هستم و اگه شما همون ناصر زراعتی باشید که من فکر می کنم همشهری هستیم در خاطرات شما توصیفاتی را از جوشقان دهه 30 و40 خواندم که بسیار جالب بود من این مطلب را در کتاب تاریخ جوشقان قالی اثر رحمت الله زرگری خواندم امیدوارم که در پناه خدای تعالی سلامت باشید آرزوی تمامی مردم جوشقان قالی پیروزی شما در تمام مراحل زندگی است.موید باشید

جواد ابیض

با سلام خدمت همشهری عزیز آقای ناصر زراعتی. وبلاگ متین شما در وبلاگ سرشگ جوشقان قالی لینک گردید ، باشد که همشهریان مان بیشتر با شما آشنا شوند. ما به مفاخری چون شما میبالیم. چشم به راه حضور سبزتان در وبلاگ سرشگ جوشقان قالی هستیم.

el-yasin human rights

** پخش مجموعه توهین آمیز آرماگدون 4 از صدا و سیما این مجموعه که توسط دفتر پژوهشهای روزنامه کیهان تهیه شده در قسمتهای متعدد خود پائولو کوئیلو، اوشو، سای بابا، ایلیا میم، دالایی لاما، دراویش، بهاییت، پاپ (رهبر کاتولیکهای جهان)، روسای جمهور امریکا و اروپا، شبکه های ماهواره ای، فیسبوک و توئیتر، و حتی کوکاکولا و نستله را مروج بی خدایی و عامل صهیونیسم معرفی کرده و آنها را در کنار شیطان پرستان قرار می دهد! ** نامه ۱۲۶ روزنامه نگار به روسای قوای قضائیه و مقننه: ما خواستار اجرای قانون و حرمت قلم ایم تعداد ۱۲۶تن از روزنامه نگاران کشورمان در نامه ای خطاب به روسای قوه های مقننه و قضاییه با بیان اینکه درست در روزهایی که متهم بازداشتگاه غیرقانونی کهریزک ارتقا مقام می گیرد و قوای تحت ریاست شما چشم بر اتهامات او می بندد، خاطرنشان کرده اند: روزنامه نگاران ایرانی یکی بعد ازدیگری راهی زندان ها می شوند، به آنان ناسزا می گویند و حتی تعرض فیزیکی میکنند. (متن کامل این گزارش رادر لینک زیر مشاهده کنید) www.ayahra.org/newsletters/9102

طرح های دفاعی و درس‌های مبارزه بی‌خشونت

با درود شناسایی و تجزیه تحلیل روشهای مختلفی که در تاریخ جنبشهای بی خشونت مورد استفاده قرار گرفته اند از کلیدهای پیروزی در مبارزات مدنی است. تفاوتی نمی کند که شما یک روزنامه نگار باشید یا فعال مدنی،یک مدافع حقوق بشر،یک فعال رسانه ای یا عضوی از خانواده یک زندانی سیاسی. حتی ممکن است یک شهروند عادی و یا از آن دسته کسانی باشید که بدلیل خطرات و تهدیدات موجود ناچار به جلای وطن شده و سالهاست در غربت زندگی می کنید. نقطه ای که این روزها همه ما را به هم پیوند میدهد درد مشترکی است که تک تکمان از آن در رنجیم؛ دردی ناشی از نقض شدید حقوق انسانی و رفتارهای وحشیانه افراطیون مذهبی با ما و هموطنان ما در ایران. بیانیه های منتشرشده درباره برنامه های دفاعی و واکنشهای یکی از طیفهای تحت تهاجم در ایران از جمله منابع قابل دسترسی درباره روش های دفاع بی خشونت است. این بیانیه ها متکی بر 720 طرح راهبردی و حاوی شماری فرمول و تاکتیک است که بر اساس موثرترین روشهای مبارزه و دفاع بی خشونت تنظیم شده است؛ فرمولهایی که قابل تبیین و متناسب سازی برای سایر طیفها و اقشار تحت فشار و مورد تهاجم نیز هستند. متن کامل بیانیه ها را از اینجا مشاهده کنید:

نادر

از سر تا پای این نوشته و از تک تک کلمه هایش بوی حقارت به مشام می رسد. شما به چه حقی آن هم در کسوت قلابی و پوشالی روشنفکری(!!!) در جایگاه قاضی نشسته اید آقای نویسنده و فیلمساز روشنفکر(زکی!) و حکم صادر می کنید و بساط باید و نباید به راه می اندازید. شما کی هستید جز یک آدم جعلی و علاف که سر سوزن بلد نیستید حتی حقارتٍ نداشتن و حسادتٍ بر داشته های دیگران را در نوشته تان پنهان کنید و زخم های ناسور روح تان را با تمسخر یک آدم موفق و ثروتمند تشفی می دهید. متاسفم برای تان و خیلی بیشتر برای آن کسانی که برای خزعبلات امثال شما به عنوان روشنفکر تره خرد می کنند.

زارع

سلام . با نکته های جدید به روزم .

حسین باقری

با سلام خدمت همشهری گرامی.میبینم که وبلاگ شما 1 سال به روز نشده.اگر به روزش کنید خیلی عالیه.حیف نیست وقتی یه وبلاگی میسازیم به مدت بیش از یه سال در ان مطلب قرار ندهیم. موفق باشید

طراحی سایت

سلام. اگه خواستید وبلاگتون رو به وب سایت تبدیل کنید، با ما تماس بگیرین. http://www.golha.net