خط و ربط

سه‌شنبه ٢٤ دی ،۱۳۸۱

بخشی از داستان بلند با دُر در صدف...
من کجا هستم؟ اینها کیستند؟ اینجا کجاست؟ چرا راه را گم کردم؟ چگونه به این دوزخ دچار شدم؟
کثافت و چرک و لجن از دور و برم بیرون می زند. بوی تعفن، بوی گندیدگی فضا را پر می کند. پلشتی سرریز می کند. غثیان از همه سو فوران می زند. گندابها و ماندابها گسترش می یابند. و این همه در بهار، در پیرامون ما، نمود پیدا می کند تا دریابم جهان و هستی همیشه پاک نیست. و در همین جا و همین هنگام است که پاکیزگی و شفافیت و عطر دل انگیز حضور شما صد چندان می شود.

از کنار و از فراز همه این پلیدیها می توان گذشت. شما در آن سوی این گندابها ایستاده اید: زیباتر و پاکتر و خوشبوتر از همیشه. می درخشید. به درخشش شفافیت شما می رسم. در برابر طراوت شما می ایستم. بوی خوش شما را با تمام وجود، با تمام ذرات تنم، نفس می کشم. بر پوست لطیف و پاک شما انگشت می سایم. شما را لمس می کنم و در آینه درخشنده چشمانتان، همه زیباییها و مهربانیهای جهان را بازمی یابم. بهشت حضور شما دیوار به دیوار دوزخ این جهان است.

شما را ترک می گویم. بازمی گردم. هوا گرم است. بر پیشانی و رویم عرق نشسته. از خنکای وجود شما محروم شده ام. ساعتی نمی گذرد که با پلشتی رو در رو می شوم. ساعتها در لجن غوطه می خورم. تاولهای چرکین جانم را می پوشاند. بوی تعفن مشامم را می انبارد. دستهایم، چشمهایم، دهان و زبانم آلوده می شود. پا در لجن می گذارم. لیز می خورم. می افتم. باز غوطه ور می شوم. برمی خیزم. روحم چرک می شود.
با خود می اندیشم هرطور شده باید خود را از این گنداب برهانم. زانوهایم می لرزند. دستم می لرزد. چشمانم تیره و تار شده. هیچ چیز نمی بینم. پیرامونم را بخار بدبویی پوشانده است. مثل مه غلیظ و چسبناکی سر تا پایم را در میان گرفته. برمی خیزم، می دوم. پایم می لغزد. می افتم. دوباره بلند می شوم. می دوم، می دوم...

امشب باید جانم را شست و شو دهم. باید تمام این کثافتهای چسبیده بر روح و ذهنم را بشویم و پاکیزه شوم. تا صبح فرصت دارم.

به کدام چشمه روی بیاورم؟ کدام جویبار؟ کدام رود مرا پاکیزه می تواند کرد؟ باید پی دریاچه ای بگردم. دریا کدام سمت است؟ چگونه می توانم به اقیانوس برسم؟
تمام آبهای جهان را فرامی خوانم. خود را به دریا می زنم. دریا آنقدر بزرگ است، آنقدر آب دارد که هرگز آلوده نخواهد شد.
ای ابرهای بارور تیره، بر من ببارید!
آسمان ابرهایش را گرد خواهد آورد و همه را بالای سر من توده خواهد کرد. برق خواهد جهید و رعد خواهد غرید. رگبار، تندترین رگبارها، خواهد بارید.

تا صبح فرصت دارم.
چشم می بندم. می کوشم تا تمام تصویرهای زشت را از ذهن خود برانم.
باید به شما بیندیشم؛ به دستهای پاک شما، به آن ناخنهای کوتاه و گرد پاکیزه. باید طراوت و شادابی پوست شما را در ذهن مجسم کنم. باید چشمان شما را در نظر آورم. می دانم که پاکیزه خواهم شد.
باید سخت مراقب باشم. باید چشم و گوش خود را حسابی باز کنم.
می ترسم هنوز هم بوی تعفن در جانم باشد. گلاب می خواهم. عطرهای جهان را می یابم. جانم را با گلاب می شویم. به خود عطر فراوان می زنم. جامه بدل می کنم. پیراهنی سفید و پاکیزه می پوشم.
آنگاه به دیدنتان می آیم.


هوای صبح بهار پاکیزه است. نفس عمیق می کشم. بوی خوش شما را باد با خود خواهد آورد. شما را نفس می کشم. جانم معطر می شود.
جهان زیباست تا شما هستید. هستی پاک است، زیرا شما وجود دارید.
همه نابسامانیها و نامردمیها را می توان تاب آورد، از کنار تمام پلشتیها می توان به سادگی گذشت. اهریمن کاری از پیش نخواهد برد. پای در گل می ماند. از او می گذرم. به شما می رسم. در شفافیت معطر حضور شما، آرام می گیرم. شما به رویم لبخند خواهید زد. جهان روشن خواهد شد.

من انگار به ریاضت نیازمندم. خلوت خواهم گزید. مهر خاموشی بر لب خواهم زد. در کنج عزلت خواهم نشست، به مراقبه، به اندیشیدن... (اینها همه در ذهنم می گذرد. مگر می شود؟ مگر ممکن است؟ اگر هم ممکن باشد، اگر بشود، چه فایده؟...)

چراغها را خاموش کرده ام. تنها صدای تیک تاک ساعت است که خاموشی و سکوت شب را می شکند. زمان جاری ست. شب به سوی صبح می رود. وقت می گذرد و من از این گذشتن شادمانم. صبح خواهد شد. خورشید طلوع خواهد کرد. روز دیگری آغاز می شود. روز با شما آغاز می شود. خورشید همراه شما طلوع خواهد کرد. شما طلوع می کنید. روز می شوید. شب تیره مرا روشن می کنید. من شما را نفس می کشم. پاک خواهم شد.

(پس از این همه سال، نمی دانم چرا ناگهان به یاد شعر کوتاهی افتادم به اسم «کوچ». بگذارید برایتان بخوانمش.

تن پوشی از شکوفه به تن کن،
مشتی آب زلال و خنک نوش کن،
پاپوش اشتیاق سفر پا کن،
با کولباری از ترانه و آواز،
بشتاب!
کاروان سحر
دور می شود.

بیست و چند سال پیش این شعر را نوشتم. پاک از خاطرم رفته بود. حالا که برایتان خواندم، شعر کوتاه دیگری هم یادم آمد. گمانم اسمش «طرح» بود. این هم مال همان وقتهاست؛ بیست و چند سال پیش... (می بینید زمان چقدر سریع می گذرد؟)

نخل تناور تنها
در خاک خشک ریشه دوانده
سودایی حریص زیستن
حسرت به دل
غبار جاده می نوشد.

شاید بهتر بود دومی را اول می خواندم. این دو شعر کوتاه انگار به هم ربط داشته اند. نمی دانم. یادم نمی آید. حالا که فکر می کنم، می بینم همین «نخل تنها»، حالا «تناور» باشد یا نباشد، باید بشتابد تا خود را به «کاروان سحر» برساند. مثل من که خواستم و توانستم به این بامداد روشن برسم...)

از دوزخ عبور کرده ام. می باید عبور می کردم تا به بهشت می رسیدم. شما و حضورتان بهشت من هستید. در برابر چشمه شفاف جان شما زانو خواهم زد. مشتی آب زلال خواهم نوشید. جانم تازه خواهد شد.
دست مهربانتان را بر سرم بگذارید. من دوباره متولد می شوم.
در این تولد دیگر، در این تولد دوباره، باز هم مهربان خواهم بود. هرگز از مهر و دوستی دست نخواهم شست. شما آموزگار دوستی و مهربانی من بوده و هستید. دوست داشتن را از شما آموخته ام. هیچ گاه آن را از یاد نخواهم برد.
باید از شما پوزش بخواهم. با بیان آلودگیها و پلشتیها نمی بایست خاطر درخشان و شفافتان را مکدر می کردم. اما شما بهتر از هرکس می دانید که ناگزیر بودم. این ناگزیری از سر ضعف بود. من آدم ضعیفی نیستم، اما هرگاه با پلیدی روبرو می شوم، هرگاه نامردمی می بینم، فرومی ریزم. نیاز داشتم با کسی درد دل کنم و متاسفانه یا خوشبختانه، جز شما سنگ صبوری ندارم. بیش از این چه بگویم؟ از شما که این همه به من نزدیکید، نباید عذرخواهی کنم...

باری، گذشت. می گذرد. خواهد گذشت. اما آینه جان هر بار زنگار می بندد، از شفافیت می افتد؛ طوری که هرچه آن را بشوییم، مثل اول نخواهد شد. و این مایه افسوس است...
......................................................
مشخصات این کتاب:
با در، در صدف
ناصر زراعتی
چاپ اول، پاییز 1379، تهران
تصویر روی جلد: عباس کیارستمی
انتشارات نیلوفر
قطع رقعی، 134 صفحه
ناصر زراعتی
 
یکشنبه ۱ دی ،۱۳۸۱

بقيه آزادی...
بقيه شعر آزادی که جا افتاده بود...
***
بر مهر بی پایان سگم
بر گوشهای برافراخته اش
بر پنجه های زمختش
نامت را مینویسم.

بر درگاه اتاقم
بر اشیاء آشنا
بر شعله های مقدس آتش
نامت را مینویسم.

بر تمامی خویشاوندان
بر پیشانی دوستان
روی هر دستی که پیش آید
نامت را مینویسم.

بر لیوان حیرانی ها
بر لبهای گفت و گو
بر بلندای سکوت
نامت را مینویسم.

بر پناهگاه های ویران شده ام
بر فانوسهای دریایی فروافتاده ام
روی دیوارهای دلتنگی ام
نامت را مینویسم.

بر نبودن های غمبار
بر تنهایی عریان
بر رژه های مرگ (این ترکیب رژه مرگ خوب نیست و در فارسی جا نمی افتد و بی معناست. من چیزی نیافتم. شاید بشود مثلا گفت: تشییع جنازه... نمیدانم، یک چیزی خودت پیدا کن.)
نامت را مینویسم.

بر سرخوش بازآمده
بر خطر ازسرگذشته
بر امیدهای بی خاطره
نامت را مینویسم.

زندگی را بازمی یابم
با کلمه.
زاده میشوم تا بشناسمت
و بخوانمت:
ای آزادی!
ناصر زراعتی
 
یکشنبه ۱ دی ،۱۳۸۱

آزادی...
دوست جوان نادیده!
چند وقت پیش بود که نامه ای برایت نوشتم و همراه متن فارسی پیشنهادی از شعر آزادی پل الوار که ترجمه کرده بودی، اشتباهی برای نیمای دیگری ایمیل کردم و بعد که به اشتباهم پی بردم و از آن دوست خواستم که آن ایمیل را برای تو بفرستد و نشانی اش را به تو دادم و تو هم باهاش تماس گرفتی و خلاصه نمیدانم چطور شد و چرا نشد که آن یادداشتها به دست تو برسد و من هم چون آن متن را ضبط نکرده بودم نشد که بازبرایت بفرستم و گفتم که در اسرع وقت مینشینم و دوباره مینویسم و تا امشب فرصت دست نداد و حالا که میخواهم برایت بنویسم یادم نمیاید چه نوشته بودم.
فقط یادم هست که گفته بودم برایت که گمانم این شعر زیبا را شاملو هم سالها پیش ترجمه کرده و تو گفتی که اگر شاملوی بزرگ این شعر را ترجمه کرده باشد، من ترجمه ام را دور میندازم و من گفتم که حالا عجله نکن و بعد هم که معلوم شد کس دیگری هم آن را به فارسی برگردانده است. من اینجا هرچه گشتم ترجمه شاملو را نیافتم. فکر میکنم در کتاب از مهتابی به کوچه (مجموعه ای از شعرهایی که شاملو ترجمه کرده و سالها پیش چاپ شده) این شعر و چند شعر دیگر از الوار آمده است.
یادم میاید برایت نوشته بودم شاملو از اول که بزرگ نبود، آنقدر کار کرد تا بزرگ شد. تو هم که حالا در آغاز جوانی هستی و به این خوبی کار میکنی و حتما هم کارت را ادامه خواهی داد، میتوانی امیدوار باشی که روزی نیمای بزرگ بشوی.(چه اشکالی دارد غیر از نیما یوشیج بزرگ، ما در ادبیات معاصر چند نیمای بزرگ دیگر هم داشته باشیم؟)
دیگر اینکه به حسن سلیقه ات اشاره کرده بودم که چنین شعر خوب و قشنگی را که ماندنی است و کهنه نشدنی، برای ترجمه انتخاب کرده ای. و اینکه هیچ اشکالی ندارد چنین شعر خوبی (مثل هر اثر خوب دیگری) چند بار توسط چند نفر و در زمانهای مختلف و حتا با زبانها و لحنهای گوناگون ترجمه شود. هر گلی رنگ و بویی خاص خودش دارد.
و آخرین نکته ای که یادم میاید این بود: خودت اینکاره ای و بهتر از من میدانی که روی هر واژه، هر جمله و هر مصرع یک شعر باید بارها و بارها کار کرد. نوشت و خط زد و اصلاح کرد و خواند و به دیگران داد تا بخوانند و نظرشان را پرسید. این نوع اصلاحات تمام نشدنی است. هرچه بیشتر روی ترجمه ات کار کنی، بهتر و کاملتر میشود. این کار مثل صیقل دادن یک مجسمه چوبی است. هرچه بیشتر صیقل بخورد، براق تر و زیباتر میشود.
و حالا با این توضیحات، آزادی را برایت مینویسم تا خودت مقایسه کنی. متوجه بعضی پیشنهادهای مختصر میشوی که البته بعضیهاش سلیقه ای است و اگر نپسندیدی، روشن است که سلیقه تو ارجحیت دارد چراکه صاحب و کننده کار و مترجم تو هستی اینجا...
موفق باشی.
***
آزادی

در دفترچه های مشقم
روی نیمکتم و بر تنه درختان
بر ماسه ها، بر برف
نامت را مینویسم.

بر نوشته های خوانده شده
بر برگهای نانوشته
روی سنگ، خون، کاغذ و خاکستر
نامت را مینویسم.

بر رویاهای شیرین
بر سلاح رزمندگان
روی تاج شاهان
نامت را مینویسم.

بر جنگل، بر دشت
بر آشیانه ها و بوته ها
بر یادهای کودکیم
نامت را مینویسم.

بر زیبایی شب
بر نان روشن روز
بر فصلهای دلدادگی
نامت را مینویسم.

بر پرده های آبی رنگم
بر آبگیر زنگاری آفتاب
بر دریاچه شاد مهتاب
نامت را مینویسم.

بر کشتزارها، بر افق
بر بال پرندگان
بر آسیای سایه ها (این ترکیب را من شک دارم. حتما چک کن!)
نامت را مینویسم.

بر شکلهای روشن
بر هیاهوی رنگ
بر حقیقت ملموس (این را هم شک دارم. چک کن با متن اصلی!)
نامت را مینویسم.

بر گذرگاه های بیدار
بر راههای گشوده
بر مکانهای پریشان
نامت را مینویسم.

روی چراغ روشن
روی چراغ خاموش
روی دیوار خانه بازساخته ام
نامت را مینویسم.

بر میوه گا ز زده
بر آینه، بر اتاقم
بر صدف خالی بسترم (چه استفاده خوبی از شعر سایه...)
نامت را مینویسم.

ناصر زراعتی
 

[ خانه| آرشيو | پست الكترونيك ]

خانه
آرشيو
پست الكترونيك

سهراب رحیمی
مرتضا نگاهی
مانا آقایی
پرشين‌بلاگ



FastCounter by bCentral